Ayakta Uyuşma ve His Kaybı

Ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma ya da his azalması, diyabetin uzun yıllar içinde sinirlere verdiği hasarın, yani nöropatinin en sık görülen belirtisidir. Genellikle iki ayakta birden, parmak uçlarından başlar ve yavaşça yukarı doğru ilerler; bu yüzden "çorap tarzı" his kaybı olarak anılır. Bu durumun kendisi acil değildir. Ancak ağrı ve dokunma duyusu azaldığında küçük bir yara, su toplaması ya da yanık fark edilmeden büyüyebilir. Diyabetik ayak yaralarının çoğu böyle başlar.

Hangi belirtilere dikkat etmeli?

Uyuşmanın tek nedeni diyabet değildir. B12 vitamini eksikliği, tiroid hastalıkları, böbrek yetmezliği, alkol kullanımı, bazı ilaçlar ve bel fıtığı da benzer yakınmalara yol açabilir. Uyuşma yalnızca tek ayakta ise ya da hızla ilerliyorsa başka nedenler de araştırılmalıdır.

Hekime gidene kadar ve sonrasında evde

His kaybı olan ayakta gözleriniz ve elleriniz, sinirlerin yapamadığı işi üstlenir. Rehberlerin önerdiği günlük bakım şu adımlardan oluşur:

• Her gün ayaklarınıza bakın. Ayak tabanı, topuk ve parmak aralarını kontrol edin. Göremiyorsanız ayna kullanın ya da bir yakınınızdan yardım isteyin.
• Çıplak ayakla yürümeyin. Evde, halıda, balkonda ve plajda da ayakkabı ya da kapalı terlik giyin. Yalnızca çorapla ya da ince tabanlı terlikle dolaşmayın.
• Ayakkabınızı giymeden önce içine elinizle bakın. Taş, katlanmış tabanlık ya da çıkıntılı dikiş fark edilmeden yara açabilir.
• Uygun ayakkabı seçin. Ayakkabı ayağınızdan biraz uzun, parmakları sıkmayacak kadar geniş ve yumuşak olmalıdır. Yeni ayakkabıyı kısa sürelerle alıştırın.
• Dikişsiz, sıkmayan çorap giyin ve her gün değiştirin.
• Ayaklarınızı ılık suyla yıkayın, iyice kurulayın. Özellikle parmak aralarını kuru tutun. Kuru deriye nemlendirici sürün, ancak parmak aralarına sürmeyin.
• Tırnakları düz kesin. Nasırları kesmeyin, nasır ilacı ya da bandı kullanmayın.
• Isı kaynaklarından uzak durun. Sıcak su torbası, soba ve ısıtıcı ayağı fark ettirmeden yakabilir.

Ayağınızda yara, su toplaması, renk değişikliği ya da yeni bir şişlik görürseniz o ayağa yük vermeyin ve hekime başvurun. Durumunuzu ilk aşamada gözden geçirmek için ayağım ne durumda sayfasını da kullanabilirsiniz.

Değerlendirmede neler yapılır?

1. Öykü: Yakınmaların ne zamandır olduğu, diyabetin süresi, kan şekeri kontrolü, kullanılan ilaçlar ve geçirilmiş yaralar sorulur.
2. Monofilament testi: 10 gramlık naylon tel ile ayağın belirli noktalarına dokunulur. Bu noktaları hissetmemek, koruyucu duyunun kaybolduğunu gösterir.
3. Titreşim ve diğer duyu testleri: Diyapazon ile titreşim duyusu, gerekirse dokunma ve refleksler değerlendirilir.
4. Ayağın gözle muayenesi: Deri, tırnaklar, nasırlar, şekil bozuklukları, parmak araları ve ayakkabılar incelenir.
5. Dolaşım: Ayak nabızları elle kontrol edilir; gerekirse Doppler ile kan akımı ölçülür.
6. Kan tetkikleri: Kan şekeri ve üç aylık şeker ortalaması, böbrek fonksiyonları, gerekirse B12 vitamini ve tiroid testleri.

Bu muayene sonunda ayağınızın risk düzeyi belirlenir ve kontrol sıklığı buna göre planlanır.

Nasıl yönetilir?

• Kan şekeri kontrolü: İyi bir şeker ayarı, sinir hasarının ilerlemesini yavaşlatabilir.
• Koruma: Risk düzeyine göre uygun ayakkabı, gerekirse kişiye özel tabanlık ya da tedavi edici ayakkabı önerilir.
• Düzenli ayak bakımı: Nasırların ve tırnak sorunlarının bu konuda eğitimli bir sağlık çalışanı tarafından bakımı, yara gelişimini önlemeye yardımcı olur.
• Ağrılı yakınmaların tedavisi: Yanma ve batma için hekim uygun ilaçları düzenleyebilir. Bu ilaçlar yakınmayı hafifletir, his kaybını geri getirmez.
• Yara geliştiyse: Yara bakımı ve yük boşaltma gecikmeden başlanır. Kapanmayan yaralar için iyileşmeyen yara sayfasına bakabilirsiniz.

İstanbul'da değerlendirme

His kaybının tanısı ve uzun dönem izlemi çoğunlukla diyabetinizi izleyen hekim ve nöroloji tarafından yürütülür. Prof. Dr. Aytaç Çetinkaya, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanı olarak, his kaybı olan ayakta gelişen yaranın enfekte olup olmadığını değerlendirir ve gerekirse endokrinoloji, nöroloji, ortopedi ya da damar cerrahisi ile birlikte çalışılmasını önerir. Uyuşan ayağınızda bir yara, kızarıklık ya da şişlik fark ettiyseniz ayağınızın fotoğrafını ve varsa raporlarınızı WhatsApp'tan ileterek ön değerlendirme isteyebilirsiniz. Ön değerlendirme muayenenin yerini tutmaz. Acil bulgu varsa mesaj yanıtını beklemeyin.